(පොල්ගස්ඕවිට – එස්. වික්‍රමආරච්චි ) ලක්ෂ ගණනාවක් වටිනා නිවෙසක් ඇතුළු දේපළක් විකිණීම සඳහා පුවත්පතක පළ කර තිබූ දැන්වීමකට අනුව එම දේපළ හිමිකරුට දුර කතනයෙන් ඇමතූ පුද්ගලයෙකු නිධානයකින් හමුවූ රන් කාසි තොගයකට එම දේපළ මාරු කිරීමට කළ ඉල්ලීමක් දේපළ හිමිකරු විසින් ප්‍රතික්ෂේප කළ පුවතක් අගනුවරට ආසන්න ප්‍රදේශයකින් අසන්නට ලැබිණි.  ලක්ෂ 150ක් පමණ වටිනා දේපළ විකිණීම සඳහා ඉරිදා පුවත්පතක මෙම දැන්වීම පළ කර ඇති අතර ඒ අනුව දුරකථන ඇමතුම් රාශියක් ලැබී ඇත. ඒ අතරින් කතා කළ එක් පුද්ගලයකු පවසා ඇත්තේ “මහත්තයා, මම මේ කතා කරන්නෙ මැදවච්චිය පැත්තෙන්,  අපේ තාත්තා ගල් වළක් කරන කෙනෙක්. තාත්තට පහුගිය දවසක ඒ වළේ තිබිල කාසි මුට්ටියක් හම්බ වුණා. ඒකෙ රන්කාසි කිලෝ හතක් තිබුණා. අපි ඒ කාසියක් ටවුමෙ රත්තරන් බඩු කඩේකට ගෙනිහිල්ල පරීක්ෂා කරල බැලු‍වා. එක කාසියක් රුපියල් දහතුන් දාහක් විතර වටිනවා කිව්වා.”‍ බොහොම බය පක්ෂපාතී හඬකින් එසේ කතාව කියාගෙන එන විට දේපළ හිමිකරුට අවබෝධවී ඇත්තේ මේ පුද්ගලයා තමාව ඇන්දවීමට සැරසෙන බවයි.  ‘‘මේ...., ඔය වගේ රන් කාසි ගනුදෙනුවලට අහුවෙලා අමාරුවෙ වැටුණු අය ගැන අපි මාධ්‍යවලින් ඕන තරම...

 අවුරුදු පනස් පහක් වයසැති කුස්සි අම්මා සේවය කළේ විදේශිකයකුගේ නිවසේය. ඇය සේවයට පැමිණෙන්නේ යතුරුපැදියෙනි. අලුතින් පැමිණි ආරක්ෂක නිලධාරියා ඇමතූ ඇය ‘‘එස්.ඕ. වැරැද්දක් කළොත් මට පුළුවන් ඔයාව අස් කරන්න’’ යැයි කීවාය. ‘‘තේරුණා මිස්’’ ආරක්ෂක නිලධාරියා කීය. ‘‘මිස් නෙවෙයි මට මැඩම් කියන්න’’ ඇය පැවසුවාය. ආරක්ෂක නිලධාරියා සිනහව නවතා, ‘‘එසේය මැඩම්’’ යැයි පැවසීය. ‘‘එසේය කිව්වේ’’ ඇය විමසූ අතර ‘‘එසේය කීවේ ඔව් කියන එකටයි මැඩම්. අපේ පරම්පරාවත් රජ පරම්පරාවක්. රාජසිංහ රජ්ජුරුවොත් අපේ නෑයෙක්. මගේ වාසගමත් රාජසිංහ’’ ඔහු ඇද බෑවේ කෙප්පයකි. මෙසේ මාසයක් ගතවිය. දිනපතා හිස් අතින් පැමිණෙන කුස්සි අම්මා මලු පුරවාගෙන ආපසු යෑම ආරක්ෂක නිලධාරියාට ගැටලුවකි. දිනක් ඇය මලු දෙක පුරවාගෙන යතුරු පැදිය අසලට පැමිණියාය. දුරකතන ඇමැතුමක් ලද ඇය මලු දෙක  බිම  තබා නිවස තුළට පිවිසියාය. ආරක්ෂක නිලධාරියා ක්ෂණිකව මලු දෙක පරීක්ෂා කළවිට දුටුවේ කිරිපිටි, සීනි, සහල්, බටර් යනාදිය එහි ඇති බවය. හෙතෙම තම ස්මාර්ට් දුරකතනයෙන් ඒවා ඡායාරූප ගත කළේය. ඇය පැමිණ මලුද රැගෙන පිටව ගියාය. ආරක්ෂක නිලධාරියා තම ප්‍රධානියාට ඡායාරූප ‘වට්ස් ඇප්’ කළේය....

  තම කමතෙහි වූ වී වේළා ගැනීමට යාමේදී එහි ආරක්ෂාවට ‘‘මහ දැනමුත්තාගේ ගෝලයකු’’ යොදා ගැනීමේ අපූරු පුවතක් පසුගියදා අසන්නට ලැබුණේ වියළි කලාපය ආශ්‍රිත ගොවි ගම්මානයකිනි. ලොකු කුඹුරු යායක හිමිකරුවා වූ ගොවිමහතකු පසුගියදා අස්වැන්න නෙළා එහි වූ වී කුඹුරේම කමතක වේළෙන්නට වනා ගෙදර ගියේ තම ගෝලයාට එය බලා ගන්නට කියායි. ගෝලයා පැලට වී සිටින විට ලොකු බලු රංචුවක් ඒ අසලට පැමිණ ටික දෙනෙක් වී වනා තිබූ ස්ථානයට ගොස් ඉව අල්ලමින් වී මත ඒ මේ අත දුවන්නට වූහ. බලු රැළ එළවීමට කෑගැසුවත් ඉන් පලක් නොවූ විට ඔහු කළේ අසල වූ ගල් සහ වැලි අහුරකින් බල්ලන්ට දමා ගැසීමය. බල්ලන් පැන ගියත් යළි එහි අා නිසා ඔහු යළිත් වැලි අහුරක් ගෙන වී මත සිටින බල්ලන්ට ගැසූ අතර ඒ මොහොතේ ගොවි මහතා දුවගෙන ආවේ ‘‘හත් දෙයියනේ’’ කියාගෙනය. වී මතට වැටුණු වැලි සහ ගල් දුටු ඔහු ගෝලයාට බැන වැදුණේ ‘‘යකෝ මේක සේරම වැලි උඹනං මහදැනමුත්තගේ ගෝලයෙක් නෙව’’ කියමින් ලු.

  ඇය 35 හැවිරිදි දෙදරු මවකි. පදිංචිය ගාල්ල දිස්ත්‍රික්කයේ කෙළවර ගමකය. ඇය තරුණ වියේදී එම ගමේ තරුණයකු සමග පෙමින් බැඳුනාය. මව්පියන්ගේ බලවත් විරෝධය නිසා ඇයට ඔහු තම සැමියා ලෙස තෝරා ගැනීමට නොහැකි වූවාය. එහෙත් දෙදෙනාගේ ආදරය නොනැසී පැවතිණි.  මේ අතර මව්පියන්ගේ කැමැත්තට ඉඩදී ඇය වෙනත් තරුණයෙකු සමග දීග ගියාය. එහෙත් වසර දහයක් තිස්සේ පැරණි පෙම්වතා සමග අනියම් අඹුසැමියන් ලෙස ජීවත් වූවාය. ඇයගේ සැමියා ගමෙන් පිට රැකියාවක් කිරීම ඔවුනට මහත් අස්වැසිල්ලක්ද විය. මෙය පසු කලෙක ගමේ මිනිසුන්ටද රහසක් නොවීය. මේ අතර පළමු පෙම්වතා වෙනත් කාන්තාවන් සොයා යන බව ඇයට ආරංචිවීමත් සමග ඔවුනගේ අනියම් ආදර මන්දිරය දෙදරන්නට විය. තමාට වෙනදා මෙන් ඔහුගෙන් සතුට නොලැබෙන බව ඇයට හැඟී ගියේය. මේ නිසා දෙදෙනා අතර වචන හුවමාරුවන්නටද විය. මේ අතර පසුගිය දිනෙක දෙදෙනා අතර බහින් බස්වීමක් සිදුවිය.  එහිදී ඔහුගේ අතට හසුවූයේ මේසය මත තිබූ කතුරකි. එය අතට ගත් ඔහු වසර දහයකට අධික කාලයක් තමාගේ සියලු අවශ්‍යතා ඉටුකළ පළමු පෙම්වතිය වූ මේ වනවිට අනියම් බිරිඳ බවට පත්ව සිටින ඇයගේ දිගු කොණ්ඩය කපා දැම්මේය. තමාගේ දිගු කොණ්ඩය අහිමිවීම ගැන ඇයට මහත් වේදන...

  තමා සහභාගි වූ මංගල උත්සවයේ මත්පැන් සාදයක් නොතිබීමත්, ගෙදර ගෙනයාමට කෑම පාර්සලයක් නොලැබීමත් නිසා දීමට ගිය තෑගි මුදලෙන් බාගයක් පිරිනැමූ පුද්ගලයකු පිළිබඳව පුවතක් පසුගියදා දකුණේ කඳුකර ගම් ප්‍රදේශයකින් අසන්නට ලැබිණි.   බොහෝ දෙනා හඳුනාගෙන ඇති පරිදි ඔහු බෙහෙවින් මසුරු පුද්ගලයෙකි. මසුරු බව කොතෙක් ද යත් රුපියල දෙකට ගැලවිය හැකිනම් ඒකත් දෙකට ගලවා රුපියල් දෙකක් ලෙස භාවිත කිරීමට ඔහු පසුබට නොවේ.  තමාට ලැබෙන වාසිය ගැනම පමණක් සිතා සෑම විටම කටයුතු කරන හෙතෙම, මඟු‍ල් ගෙදරකට, දානෙ ගෙදරකට හෝ එවැනි අවස්ථාවකට සහභාගි වුවහොත් ආපසු නිවෙසට එන විට කෑම පාර්සලයක් ඉල්ලාගෙන ඒමට අමතක නොකරයි. පසුගිය දිනෙක මංගල උත්සවයක් සඳහා ඔහුට ඇරයුම් ලැබිණ.  උත්සවය පැවතියේ කිලෝ මීටර් හැට හැත්තෑවක් ඈතින් පිහිටි උත්සව ශාලාවකය. උත්සවයට යාමට පෙර සිය බිරිඳ ඇමතූ ඔහු  මඟුල් ගෙදරට කීයක් විතර දිය යුතුදැයි බිරිඳගෙන් ඇසුවේය. ඔවුන්ගේ පුතාගේ මංගල උත්සවයට ඒ අය රුපියල් 3000/=ක් දී තිබූ බැවින්  රුපියල් 5000/=වත් දිය යුතු යැයි බිරිඳ යෝජනා කළාය.  එම යෝජනාවට එරෙහිව යමක් නොපැවසුවද මංගල උත්සවයේ දී ලැබෙන සංග්‍ර...

  ‘‘හරිත ගොවි බිමේ අරුණාලෝකය’’ නමින් දර්ශනීය පින්තූර සහිතව ගොවීන් වෙත ලබා දුන් කමිසයක් බල්ලකු විසින් සපා කෑමේ අපූරු සිදුවීමක් පසුගිය දා අසන්නට ලැබුණේ පොස්පේට් නිධියක් පිළිබඳව ප්‍රකට ප්‍රදේශයකිනි. මේ ප්‍රදේශයේ ගොවි සංවිධානයක් මගින් රාජ්‍ය නොවන සංවිධානයක අනුග්‍රහයෙන් මෙම කමීස තොගය ගොවීන්ට ලබා දුන්නේ ඉදිරි සෑම රැස්වීමකටම එය ඇඳගෙන එන ලෙස දන්වමිනි. පසුගියදා වගාවේ ප්‍රගති සමාලෝචන රැස්වීමකට පැමිණි ගොවි මහතකු එම කමීසය ඇඳගෙන නොපැමිණීම ගැන සංවිධායකවරයා කරුණු විමසුවේය. ඔහු කීවේ, ‘‘කමීසය බල්ලො කෑවා’’ කියාය. කෝපයට පත් සංවිධායකවරයා ‘‘මොකක්’’ කීවේ යැයි ඇසුවේ කෝපයෙනි. ‘‘මං සෑර් දීපු කමිසෙ ඇඳගෙන පසුගියදා දිපූ දියර පෝර කුඹුරට ඉස්සා. ඒ වෙලාවේ දී ඒ දියර කමිසෙටත් වැටිලා කමිසෙ තෙමුණා. මම ඒක ඇන්න ගිහිං පැල්කොටේ  ලීයක වනලා ගෙදර ගියා. නාගෙන කෑම කාල කමිසෙ බලන්න ගියාම ඒක බල්ලො බිම දාගෙන කාලා. ඒකෙ පිළී ගඳට වෙන්නැති’’ ඔහු කීවෙන් වටපිටාවේ වූවෝ සිනා සුනහ. මේ රැස්වීමට පැමිණ සිටි ඉහළ මට්ටමේ නිලධාරියකුට ද මහා හිනාවක් ආවත්, ඔහු අතින් කට වසාගත්තේ ඉන් තම රැකියාවට අනර්ථයක් වේදෝයි බියෙන්ලු.

 මා කියන්නෙ මෙයට වසර 30කට පමණ පෙර වූ සිද්ධියකි. මගේ මිතුරකු වූ ඔහුට හැමෝම පාහේ ආමන්ත්‍රණය කළේ ‘‘රජ්ජුරුවෝ’’ යනුවෙනි. දිනක් රජ්ජුරුවෝ දවසේ රාජකාරි අවසන් වී ගෙදර යන ගමන් ගල්කිස්සේ අවන්හලකට ගොඩවෙලා තිබෙනවා. එහි දොර ළඟ බල්ලෙක් වැතිර ඉඳල රජ්ජුරුවෝ බල්ලට උඩින් පනින ගමන් ‘‘අනේ බල්ලෝ හැමදාම ඔතන ඉන්නව නේද?’’ කියාගෙන ඇතුළට ගියා. ආපහු වැඩේ අවසන් වී නැවත බල්ලට උඩින් පැන ගල්කිස්ස හන්දියට විත් මොරටුව යන බස් රථයකට අත ඉස්සුවා. බසය නතර කළා. රජ්ජුරුවෝ නැග්ගා, බල්ලත් නැග්ගා. අනේ මහත්තයා බහින්න, කොන්දොස්තර කිව්වා. ඒ මොකද ළමයා රජ්ජුරුවෝ ඇසුවා. අනේ මහත්තයා මේකෙ බල්ලො එක්ක යන්ඩ බෑනේ. මම බල්ලෝ අරං ආවේ නැහැ. නැත්තං මේ ඉන්නේ රජ්ජුරුවෝ බල්ලව දැක්කා. බසයේ අනිත් අයත් කියවන්ඩ වුණා. රජ්ජුරුවන්ට වැඩේ තේරුණා. රජ්ජුරුවෝ බසයෙන් බැස්සා. බල්ලත් බැස්සා. රජ්ජුරුවෝ දෙවන බසයට අත ඉස්සුවා. රජ්ජුරුවෝ නැග්ගා. බල්ලත් නැග්ගා පෙර බසයෙන් වගේම ඒ බසයෙනුත් රජ්ජුරුවෝ බැස්සා. බල්ලත් බැස්සා. දැන් රජ්ජුරුවන්ට වැඩේ තේරුණා. දැන් ඉතින් පයින්ම යනව ගෙදර කියා හිතාගෙන රජ්ජුරුවෝ යනවා. බල්ලත් යනවා. බෙලෙක්කඩේ හන්දියේ දී රජ්ජුරුවෝ බනිස් ගෙඩිය...